Agaton Giller

(1831–1887) – działacz polityczny, historyk, pisarz. W 1860 r. po powrocie do kraju z katorgi w batalionach karnych na Syberii uczestniczył w manifestacjach patriotycznych, w tym czasie współpracował z Delegacją Miejską. Był redaktorem nielegalnego pisma „Strażnica”. W czerwcu 1862 r. został członkiem Komitetu Centralnego Narodowego, w którym opowiadał się przeciw szybkiemu wybuchowi powstania, uważał że […]

uwłaszczenie chłopów 2 marca 1864 r.

– na wiosnę 1864 r. działania powstańcze były już słabsze i wtedy carat zdecydował się na radykalny krok w kwestii chłopskiej. 2 marca 1864 r. ogłoszone zostały dekrety uwłaszczające chłopów w Królestwie Polskim. Nadawały one własność ziemi przez nich użytkowanej, w zamian musieli płacić wieczysty podatek gruntowy, z którego władze miały wypłacać odszkodowanie właścicielom ziemskim. […]

walki partyzanckie

– charakter walk podczas powstania styczniowego. Organizacja narodowa w Królestwie liczyła ok. 25 tys. zaprzysiężonych powstańców, z których nie wszyscy stawili się na miejsce zbiórki, a broń palną posiadało tylko parę tysięcy. Siły te miały jako przeciwnika ponad stutysięczną armią rosyjską, bardzo dobrze wyposażoną. W pierwszych dniach powstania doszło do kilkudziesięciu potyczek. Powstanie rozpoczęło się […]

„adresy”

– listy kierowane najczęściej wprost do cara, pisane w imieniu społeczności poszczególnych miast czy wybranych grup zawodowych. Zamieszczane były w rządowym „Dzienniku Powszechnym”. Adresy te, niekiedy będące autentycznym przejawem lojalności wobec cara i administracji rosyjskiej, częściej jednak stanowiły formę konformistycznego odcięcia się wybranych społeczności. Adresy zawierały wiernopoddańcze zapewnienia wobec cara, słowa potępienia dla buntu.

Sztyletnicy

czyli tzw. żandarmi wieszający – V Oddział Żandarmerii polskiej podziemnej policji, formacja ściśle zakonspirowana. Zajmowali się wykonywaniem wyroków  w imieniu Komitetu Centralnego Narodowego. Cechowały ich radykalne przekonania polityczne: ideologicznie wywodziłby się z obozu Czerwonych. Mieli wykonywać wyroki śmierci na przedstawicielach rosyjskich władz, carskich agentach, prowokatorach, szpiegach, zdrajcach i najrozmaitszych kolaborantach. Ich rolą było też egzekwowanie […]

Ignacy Chmieleński

(1837-1871) – syn carskiego generała, radykalny rewolucjonista, zwolennik krwawych akcji przeciwko caratowi. Członek  Komitetu Miejskiego, ale przede wszystkim inicjator sformowania jednostki specjalnej V Oddziału Żandarmerii Narodowej (nazywanych często sztyletnikami). Współorganizator zamachów, m.in. na wielkiego księcia Konstantego i Aleksandra Wielopolskiego. 17 września 1863 r. wszedł do Rządu Narodowego, natomiast już 1 października został z niego usunięty […]

Ksiądz Stanisław Brzóska

(1832-1865) – brał udział w działaniach patriotycznych w 1860 r. Nominowany przez Czerwonych został naczelnikiem cywilnym powiatu łukowskiego. 14 czerwca 1863 r. mianowany został przez Rząd Narodowy kapelanem powstania styczniowego wtedy też przyjął swój pseudonim powstańczy „generał Brzeziński” i tak odtąd podpisywał się na wszystkich dokumentach. Dowodził swoją kilkudziesięcioosobową partią, złożoną z chłopów. Dzięki poparciu […]

„żuawi śmierci”

– formacja wojskowa. Ich nazwa związana jest ze słowem Zuawa: arabską nazwą plemienia Zouaoua, zamieszkującego pustynie Algierii, współpracującego z Francuzami ze względu na doraźne korzyści polityczne.  Oddziały Żuawów walczyły m.in. w wojnie krymskiej, w wojnie francusko-austriackiej (1859), podczas amerykańskiej wojny secesyjnej (1861-1865) również sformułowano wiele regimentów wzorujących się na formacji Żuawów. Francuscy żuawi mieli specyficzne […]

Franciszek Rochebrune

(1830-1870) – sierżant wojska francuskiego, twórca polskiej jednostki wojskowej „żuawi śmierci”. Przed wybuchem powstania Rochebrune prowadził w Krakowie szkołę szermierki, To właśnie uczniowie tej szkoły zasilili szeregi Żuawów. Po bitwie pod Grochowiskami z 18 marca 1863 r. nominowany na generała po tym, jak dowiódł swego kunsztu wojskowego. Był nawet brany pod uwagę na stanowisko dyktatora […]

Andrij Potebnia

(1838-1863) – ukraiński działacz demokratyczny i rewolucjonista. Znał się z Zygmuntem Sierakowskim, Zygmuntem Padlewskim i Jarosławem Dąbrowskim. W 1861 r. założył tajny Komitet Oficerów Rosyjskich w Polsce analogiczny do Koła Oficerów Polskich w Petersburgu. Obie organizacje za cel stawiały sobie współpracę w doprowadzeniu do powstania niepodległej Polski oraz głębokich reform społecznych w obu krajach. W […]