Stronnictwo Białych

– obok Czerwonych wielki obóz polityczny. Jego geneza wiąże się z powstaniem w 1858 r. Towarzystwa Rolniczego, organizacji ziemiańskiej realizującej hasła pracy organicznej i będącej forum wyrażania polskiej opinii publicznej. Prezesem Towarzystwa został hrabia Andrzej Zamoyski. Organizacja ta skupiła wkrótce ok. 4 tys. członków, czyli ogromną większość ziemian Królestwa. Towarzystwo popierało uwłaszczenie chłopów za odszkodowaniem. Byli przeciwni środkom działania uznawanym przez władze rosyjskie za nielegalne. W kręgach mieszczańskich: przemysłowcy, kupcy, finansiści opowiadali się za uwłaszczeniem chłopów, równouprawnieniem Żydów, tworzeniem samorządów miejskich. Biali nie zgadzali się z programem Czerwonych, ale również nie akceptowali programu Wielopolskiego. Biali brali również udział w manifestacjach politycznych w latach 1860-1861, ale – inaczej niż Czerwoni – przywódcy Towarzystwa Rolniczego uznali, że „rewolucja moralna”, czyli pokojowe manifestacje i nabożeństwa, skłonią cara do ustępstw, a zarazem uspokoją nastroje i ochronią kraj przed powstaniem. Taka postawa Białych była przedmiotem sporu politycznego z czerwonymi. W kwietniu 1861 r. Towarzystwo Rolnicze zostało rozwiązane. Aresztowania i represje nie stłumiły polskich działań, wręcz przeciwnie, zmobilizowały społeczeństwo. Biali rozbudowywali swe wpływy. W grudniu 1861 r. powstała w Warszawie Dyrekcja Krajowa, złożona z trzech przedstawicieli ziemian Królestwa oraz Kronenberga, Jurgensa i Karola Majewskiego. Natomiast od początku stycznia 1862 r. skuteczność działań Białych malała. Myśleli oni o wymuszaniu na wielkim księciu Konstantym kolejnych ustępstw, co jednak było mało realne. Po wybuchu powstania coraz szersze kręgi społeczeństwa, w tym także szlachta, uznały, iż skoro powstanie nie upadło, obowiązek patriotyczny nakazuje je poprzeć. Biali kwestionowali celowość i szanse powstania ale widząc jego ogólnonarodowy charakter, zmienili swoje stanowisko i podjęli decyzję włączenia się do walk. Myśleli o utworzeniu własnego rządu, ale ostatecznie zdecydowali się oddać dyktaturę powstania. Do najbardziej znaczących działaczy Białych należeli: Andrzej Zamoyski (przywódca stronnictwa do września 1862), Leopold Kronenberg (przywódca stronnictwa od września 1862), Karol Majewski, Karol Ruprecht, Edward Jurgens.

Komentarze