Jeden tylko, jeden cud. Z polską szlachtą, polski lud. Manifest 22 stycznia, dekrety uwłaszczeniowe i sprawa chłopska w powstaniu styczniowym

W nocy z 14 na 15 stycznia 1863 r. odbył się w Warszawie pobór do carskiego wojska. I choć wielu młodych mężczyzn, znajdujących się na listach proskrypcyjnych, zdołało uciec z Warszawy do lasów serockich i Puszczy Kampinoskiej, w wyniku branki blisko półtora tysiąca zostało siłą wcielonych do carskiego wojska. Mimo, iż sam pobór został ogłoszony […]

Kwestia polska. Powstanie styczniowe w dyplomacji i polityce wielkich mocarstw

Powstanie styczniowe i  tzw. kwestia polska stały się, troszkę przypadkowo i do pewnego stopnia wbrew zamierzeniom europejskich mocarstw, najważniejszym problemem dyplomacji europejskiej w 1863r. Narodowowyzwoleńcze wystąpienie Polaków omal nie doprowadziło do wybuchu europejskiej wojny, której skutki mogły być poważniejsze, niż następstwa wojny krymskiej sprzed kilku lat. Ukształtowany kilkadziesiąt lat wcześniej porządek europejski zawisł na włosku. […]

Al-Kaida powstania styczniowego. Sztyletnicy i ich działalność w latach 1863-1864

  Broń kombinowana – sztylet z dwulufową krócicą z zamkiem kapiszonowym, Francja, II poł. XIX wieku.  O powstaniu styczniowym lubimy myśleć jako o heroicznym zrywie wolnych Polaków, chcących zrzucić rosyjskie jarzmo i wybić się na niepodległość. Niekiedy do walki o wolność dodajemy chęć przebudowy społeczeństwa polskiego w duchu równości i sprawiedliwości (mając na myśli deklarację […]

Bracia-Polacy Mojżeszowego Zakonu. Żydzi w powstaniu styczniowym

Współczesna Polska jest państwem niemal mononarodowym. Wyjąwszy Opolszczyznę, zamieszkiwaną przez stosunkowo sporą grupę Niemców oraz powiat sejneński, w którym większość stanowią Litwini, w pozostałych rejonach kraju spotkanie mieszkającego na ziemiach polskich od pokoleń przedstawiciela mniejszości nie jest sytuacją typową. Występują wprawdzie skupiska Ukraińców, rozrzuconych w pobliżu granicy z macierzą – na Lubelszczyźnie i Podkarpaciu, ale też (co […]

Dobrzy powstańcy, źli powstańcy. Obraz powstania styczniowego w prasie polskiej – wybrane zagadnienia

PRASA – UWAGI OGÓLNE Media mają wielką moc. Nieprzypadkowo mówi się o nich czwarta władza. We współczesnych, demokratycznych społeczeństwach poparcie wpływowych, kształtujących opinię publiczną mediów może decydować o upadkach rządów i innego rodzaju przetasowaniach na szczytach władzy. Sytuacja taka, jak wszystko niemal na tym świecie, ma swoje dobre i złe strony. Po stronie pozytywów zaliczyć […]

Silva rerum powstania styczniowego. Wybrane, mało znane zagadnienia związane ze zrywem 1863 r.

Silva rerum oznacza w języku łacińskim „las rzeczy”. Silva rerum, lub po spolszczeniu: sylwa, to także popularny gatunek literacki, robiący, zwłaszcza w XVII i XVIII wieku, furorę na dworkach szlacheckich i w magnackich pałacach. Sylwa była rękopiśmiennym zbiorem różnorodnych tekstów literackich o najrozmaitszych formach, których treść bywała lekka i żartobliwa, ale też poważna, patetyczna czy […]

Dziwna wojna. Pierwsze dni powstania styczniowego okiem Józefa Piłsudskiego

Stanisław Cat-Mackiewicz, znany, acz kontrowersyjny publicysta polityczny, pisał w książce Klucz do Piłsudskiego, że Marszałek „…kochał to powstanie, było to życie jego, największe przywiązanie i największa miłość (…), widział swą ojczyznę, pojmował miłość do Polski właśnie przez widok tych rozpaczliwych, bohaterskich bojów 1863 roku”[1]. I rzeczywiście, wydarzenia, które miały miejsce kilka lat przed narodzeniem Piłsudskiego, […]

Gloria Victis. Powstanie styczniowe jako jeden z mitów założycielskich II Rzeczpospolitej

W chwili gdy wybuchało powstanie styczniowe, najdłuższa ze wszystkich polskich insurekcji narodowych, Polska znajdowała się pod zaborami już 68 lat. Po klęsce i upadku zrywu, jaka nastąpiła rok później, trzeba było marzenia o niepodległości odłożyć na kolejny, bardzo długi okres. Jak się miało okazać, musiało minąć następne 54 lata, aby w sprzyjającej koniunkturze międzynarodowej można […]

Historia opowiedziana obrazem – okres patriotycznego przesilenia i powstanie styczniowe w fotografiach Karola Beyera i obrazach Artura Grottgera

„Obraz symboliczny Polski” – strona tytułowa albumu Polonia Artura Grottgera, przedstawiająca Polskę zniewoloną przez trzech zaborców. Powstanie styczniowe było najdłużej trwającą polską insurekcją narodową. Pod wieloma względami również najgłębiej wryło się w zbiorową pamięć. Długotrwała kampania, w którą zaangażowane było kilkaset tysięcy partyzantów – bojowników o niepodległość, i zapewne znacznie więcej lokalnej ludności, odcisnęła niezwykle trwałe […]

Od Mierosławskiego do Traugutta. Poczet dyktatorów powstania styczniowego

W dobie powstania styczniowego wojsko nie miało nadmiaru karabinów, a armat nie posiadało praktycznie wcale. Nie doświadczało też kłopotów bogactwa, jeśli chodzi o liczbę rekrutów chętnych do rozprawy z moskiewskim zaborcą. Przeszkolenie militarne, karność i morale partyzantów również pozostawiało wiele do życzenia. Rewolucjonistów rosyjskich, chcących ramię w ramię z Polakami walczyć o równość i sprawiedliwość […]