Stronnictwo Czerwonych

– jeden z dwóch wielkich obozów politycznych ukształtowanych w polskim społeczeństwie. Znaczna część działaczy Czerwonych na kilka lat przed powstaniem działała w rożnych kółkach i organizacjach konspiracyjnych. Działania spiskowe były punktem wyjścia przede wszystkim dla młodego pokolenia. W kręgach młodzieży szkolnej i studenckiej organizowano tzw. „ogóły” czyli mniej lub bardziej formalne grupy urządzające tajne dyskusje, obchodzące uroczystości patriotyczne, kolportujące nielegalną literaturę, poruszające problemem odzyskania niepodległości. I tak w kręgach ożywionych odwilżą posewastopolską powstało Koło oficerów polskich w Petersburgu zorganizowane przez Zygmunta Sierakowskiego natomiast studenci polscy w Kijowie założyli w 1857 r. Związek Trojnicki. W samym Królestwie, w Warszawie na uczelniach, w szkołach średnich, ale też w środowisku robotników i inteligentów rozwijał się ruch spiskowy. To młodzież, robotnicy i inteligenci właśnie, brali udział w manifestacjach patriotycznych w Warszawie w latach 1860-1861. Demonstracje traktowali jako przygotowanie społeczeństwa do powstania. Najpierw w październiku 1861 r. powstał Komitet Ruchu. Po kilku miesiącach w czerwcu 1862 r. Komitet przybrał nazwę Centralny Komitet Narodowy. Radykalny odłam Czerwonych przeprowadził m.in. nieudane próby zamachu na wielkiego księcia Konstantego i Aleksandra Wielopolskiego. W samym Komitecie Centralnym trwały dyskusje o momencie rozpoczęcia powstania. Stefan Bobrowski i Zygmunt Padlewski twierdzili, że należy zacząć walczyć w momencie ogłoszenia branki, inni jak Agaton Giller uważali, że powstanie nie jest dobrze przygotowane. Komitet Centralny w czasie kiedy już trwała branka, aby zapobiec dokończeniu poboru do wojska rosyjskiego, opracował manifest do narodu, ogłosił się w nim Tymczasowym Rządem Narodowym i zapowiadał uwłaszczenie chłopów. Mianowano wojskowych naczelników wojewódzkich, datę powstania wyznaczono na noc 22/23 stycznia. Główne postulaty Czerwonych to odzyskanie niepodległości tylko na drodze walki militarnej (powstanie), uwłaszczenie chłopów bez jakichkolwiek odszkodowań dla właścicieli ziemi, wprowadzenie demokratycznych reform. Najważniejsi działacze Czerwonych: Zygmunt Sierakowski, Zygmunt Padlewski, Jaroslaw Dąbrowski, Ignacy Chmieleński, Stefan Bobrowski, Agaton Giller i Oskar Awejde.

Komentarze