Dziwna wojna. Pierwsze dni powstania styczniowego okiem Józefa Piłsudskiego

Stanisław Cat-Mackiewicz, znany, acz kontrowersyjny publicysta polityczny, pisał w książce Klucz do Piłsudskiego, że Marszałek „…kochał to powstanie, było to życie jego, największe przywiązanie i największa miłość (…), widział swą ojczyznę, pojmował miłość do Polski właśnie przez widok tych rozpaczliwych, bohaterskich bojów 1863 roku”[1]. I rzeczywiście, wydarzenia, które miały miejsce kilka lat przed narodzeniem Piłsudskiego, […]

Gloria Victis. Powstanie styczniowe jako jeden z mitów założycielskich II Rzeczpospolitej

W chwili gdy wybuchało powstanie styczniowe, najdłuższa ze wszystkich polskich insurekcji narodowych, Polska znajdowała się pod zaborami już 68 lat. Po klęsce i upadku zrywu, jaka nastąpiła rok później, trzeba było marzenia o niepodległości odłożyć na kolejny, bardzo długi okres. Jak się miało okazać, musiało minąć następne 54 lata, aby w sprzyjającej koniunkturze międzynarodowej można […]

Historia opowiedziana obrazem – okres patriotycznego przesilenia i powstanie styczniowe w fotografiach Karola Beyera i obrazach Artura Grottgera

„Obraz symboliczny Polski” – strona tytułowa albumu Polonia Artura Grottgera, przedstawiająca Polskę zniewoloną przez trzech zaborców. Powstanie styczniowe było najdłużej trwającą polską insurekcją narodową. Pod wieloma względami również najgłębiej wryło się w zbiorową pamięć. Długotrwała kampania, w którą zaangażowane było kilkaset tysięcy partyzantów – bojowników o niepodległość, i zapewne znacznie więcej lokalnej ludności, odcisnęła niezwykle trwałe […]

Od Mierosławskiego do Traugutta. Poczet dyktatorów powstania styczniowego

W dobie powstania styczniowego wojsko nie miało nadmiaru karabinów, a armat nie posiadało praktycznie wcale. Nie doświadczało też kłopotów bogactwa, jeśli chodzi o liczbę rekrutów chętnych do rozprawy z moskiewskim zaborcą. Przeszkolenie militarne, karność i morale partyzantów również pozostawiało wiele do życzenia. Rewolucjonistów rosyjskich, chcących ramię w ramię z Polakami walczyć o równość i sprawiedliwość […]

Za wolność Waszą i Naszą – udział zagranicznych ochotników w powstaniu styczniowym

O kongresie wiedeńskim zwykło się mawiać, że był gorsetem na tyjące cielsko Europy. Jego postanowienia, konserwując przedrewolucyjny porządek na Starym Kontynencie, ignorowały aspiracje wielu narodów europejskich. Dotyczyło to zarówno narodów o długiej tradycji, zwanych niekiedy historycznymi, które w XIX wieku, w wyniku różnorakich zakrętów dziejowych albo nie posiadały własnego państwa (jak Polacy, Węgrzy, narody bałkańskie) […]

Jakim Cię widzą, takim Cię piszą? Powstanie styczniowe i inne polskie zrywy w historiografii krajów europejskich

Zwykliśmy myśleć o powstaniu styczniowym, podobnie zresztą jak o insurekcji kościuszkowskiej, wojnie polsko-rosyjskiej z lat 1830-31, powstaniu warszawskim i innych zrywach narodowowyzwoleńczych, jako o wydarzeniach z historii Polski. Należą one wszak do naszego dziedzictwa, są osadzone w polskości, działy się na głównie na naszych ziemiach. W ferworze niegasnących dyskusji o potrzebie kultywowania pamięci powstań z […]

„Branka”

– przymusowy pobór do wojska rosyjskiego. Jedna z bezpośrednich przyczyn wybuchu powstania 1863 r. Uważa się, że przyśpieszyła jego wybuch. Zapowiedź branki pojawiła się jesienią 1862 r., kiedy trwała rozbudowa „tajnego państwa polskiego”. Jej celem było rozbicie ruchu spiskowego i sparaliżowanie dążeń niepodległościowych. Władzom zależało na osiągnięciu efektu politycznego, dlatego zamierzały zwolnić z poboru chłopów, którzy […]

Zygmunt Sierakowski

(1827-1863) – polski działacz niepodległościowy, dowódca powstania styczniowego na Żmudzi. Już studiując w Akademii Sztabu Generalnego w Petersburgu Sierakowski zorganizował tajny związek. Należał do kierownictwa Koła Oficerów Polskich w Petersburgu, z którego wyszło wielu przywódców powstania styczniowego. W 1863 r., po wybuchu powstania wziął dymisję z wojska rosyjskiego i z ramienia Rządu Narodowego został naczelnikiem […]

Zygmunt Padlewski

(1836-1863) – działacz Czerwonych, w powstaniu styczniowym naczelnik Warszawy i województwa płockiego. Należał do władz Komitetu Centralnego Narodowego. W grudniu 1862 r., jako jeden z przywódców Czerwonych, Padlewski pojechał potajemnie do Petersburga, gdzie pertraktował z Komitetem Centralnym „Ziemi i Wolności” (Ziemia i Wola), tajnej organizacji rosyjskiej, dążącej do zmian ustrojowych w Rosji. Podpisano nawet umowę […]

Związek Trojnicki

– organizacja założona w 1857 r. przez studentów polskich w Kijowie m.in. przez Narcyza Jankowskiego. Związek Trojnicki był odpowiedzią na zmiany zachodzące w Rosji, na tzw. odwilż posewastopolską. Był organizacją konspiracyjną, na forum której młodzi dyskutowali o sytuacji w Królestwie, kolportowali nielegalną literaturę, postulowali niepodległość Rzeczypospolitej w granicach z 1772 r. oraz uwłaszczenie chłopów. Jednym […]