Leopold Kronenberg

(1812-1878) – faktyczny przywódca stronnictwa Białych, od kiedy car Aleksander II zmusił we wrześniu 1862 r. Andrzeja Zamoyskiego do wyjazdu. Syn kupca Samuela, bankier warszawski, inwestował w przemysł cukrowniczy i kolejnictwo Królestwa Polskiego. Należał do elity zasymilowanych Żydów, wspierających polskie dążenia niepodległościowe. Po upadku powstania styczniowego założył Kolej Warszawsko-Terespolską, Kolej Nadwiślańską, dzierżawił kopalnie w Zagłębiu […]

Komitet Centralny Narodowy

– konspiracyjny organ zawiązany z początkiem 1862 r. przez grupę Czerwonych, zmierzający do wybuchu powstania narodowego o radykalnym programie społecznym. 1 września 1862 r. Komitet obwieścił w specjalnej odezwie, że jest jedynym prawowitym organem rządzącym w imieniu narodu i dlatego obywatele powinni być posłuszni wobec Komitetu. Po manifestacjach patriotycznym i możliwości ogłoszenia branki jesienią 1862 […]

Karl Lambert

(1815-1865) – namiestnika Królestwa Polskiego od sierpnia do października 1861 r. 14 października, kiedy trwały przygotowania do uroczystości z okazji rocznicy śmierci Tadeusza Kościuszki, namiestnik podpisał ustawę o wprowadzeniu stanu wojennego, jednak ogłoszono ją dopiero następnego dnia. Doprowadziło to osadzenia w Cytadeli ponad tysiąca osób biorących udział w obchodach.

Jarosław Dąbrowski

(1836-1871) – jeden z przywódców Czerwonych. W latach 1859–1861 studiował w Mikołajewskiej Akademii Sztabu Generalnego w Petersburgu. Do Warszawy przybył w lutym 1862 r. Przywiózł ze sobą opracowany w czasie pobytu w akademii regulamin dla dowódców przyszłych oddziałów partyzanckich. W maju 1862 r. został powołany do Komitetu Miejskiego jako naczelnik Warszawy. Gwarantem powodzenia powstania miało […]

Fiodor Trepow

(1812-1887) – zwierzchnik policji rosyjskiej najpierw w Warszawie (1860- 1866), a następnie w Królestwie Polskim w randze generała policmajstra (1863-1866). Swoją wielką karierę w policji rozpoczął w grudniu 1860 r. zastępując Aniczkowa, kierującego strażą policyjną (300 osób) i policją wykonawczą (150 osób). Po wybuchu powstania wszystkie gałęzie policji i żandarmerii zostały scalone pod dowództwem generała […]

Fiodor Berg

(1794-1874) – ostatni namiestnik Królestwa Polskiego, swoją funkcję objął 8 września 1863 r. Znany był z zrządzenia tzw. „silną ręką” i bezwzględnej postawy wobec powstańców. Na początku jego urzędowania 19 września 1863 r., na Nowym Świecie przeprowadzono na niego nieudany zamach. Z Domu Interesów Andrzeja Zamoyskiego przy Nowym Świecie 69 na powóz, którym przejeżdżał Fiodor […]

Edward Jurgens

(1824-1863) – działacz Białych. Koło inteligencji skupione wokół Edwarda Jurgensa głosiło program pracy organicznej wzorującego się na działalności Karola Marcinkowskiego w zaborze pruskim. Kiedy wysłannicy demokracji polskiej z Francji zwrócili się do Jurgensa z sugestią, by zawiązał tajny komitet powstańczy, odmówił, twierdząc, iż najpierw należy podnieść stan gospodarki i świadomości narodowej w kraju, a potem […]

Stronnictwo Czerwonych

– jeden z dwóch wielkich obozów politycznych ukształtowanych w polskim społeczeństwie. Znaczna część działaczy Czerwonych na kilka lat przed powstaniem działała w rożnych kółkach i organizacjach konspiracyjnych. Działania spiskowe były punktem wyjścia przede wszystkim dla młodego pokolenia. W kręgach młodzieży szkolnej i studenckiej organizowano tzw. „ogóły” czyli mniej lub bardziej formalne grupy urządzające tajne dyskusje, […]

Stronnictwo Białych

– obok Czerwonych wielki obóz polityczny. Jego geneza wiąże się z powstaniem w 1858 r. Towarzystwa Rolniczego, organizacji ziemiańskiej realizującej hasła pracy organicznej i będącej forum wyrażania polskiej opinii publicznej. Prezesem Towarzystwa został hrabia Andrzej Zamoyski. Organizacja ta skupiła wkrótce ok. 4 tys. członków, czyli ogromną większość ziemian Królestwa. Towarzystwo popierało uwłaszczenie chłopów za odszkodowaniem. […]

Andrzej Zamoyski

(1800-1874) – działacz gospodarczy i polityczny, hrabia, prezes Towarzystwa Rolniczego w latach 1858-1861, patron stronnictwa Białych. Zamoyski nie darzył sympatią Wielopolskiego, ich stosunki były oziębłe. Wielki książę Konstanty doprowadził do ich spotkania. Celem Konstantego stało się pozyskanie Zamoyskiego i jego zwolenników do współpracy w rządzie. Zamoyski stwierdził jednak, iż uspokoić kraj mogłoby tylko nadanie konstytucji […]